Leśne sady wracają na pierwszy plan. Konkurs szuka dawnych drzew

Wśród leśnych dróg, przy dawnych osadach i na skraju polan wciąż stoją stare jabłonie, grusze i śliwy. To nie przypadkowy widok, lecz ślad po ludziach, którzy kiedyś gospodarowali na tych terenach, a jednocześnie cenny azyl dla ptaków, owadów i drobnych ssaków. Ośrodek Kultury Leśnej w Gołuchowie razem z nadleśnictwami Antonin i Syców postanowił przypomnieć o tym dziedzictwie przez ogólnopolski konkurs fotograficzny. Zgłoszenia potrwają do końca września 2026 roku, a najlepsze ujęcia trafią na internetową wystawę.

• W leśnych alejach zostały ślady dawnych sadów
• Gołuchów wraca do sadowniczej tradycji sprzed ponad wieku
• Zdjęcia mają trafić do wystawy i na seminarium o dawnych odmianach

W leśnych alejach zostały ślady dawnych sadów

Stare drzewa owocowe w lesie nie są osobliwością z marginesu krajobrazu. Leśnicy od dawna zwracają uwagę, że to stały element wielu terenów – zwłaszcza przy dawnych leśniczówkach, nieistniejących już osadach, śródleśnych drogach i na obrzeżach kompleksów leśnych. Ich wartość jest podwójna. Z jednej strony przypominają o dawnym sposobie użytkowania ziemi, z drugiej – wspierają przyrodę, bo dają schronienie i pokarm wielu gatunkom.

Właśnie ten splot historii i biologii ma wybrzmieć w konkursie „Leśne sady – dziedzictwo, które trwa”. Organizatorzy chcą zebrać fotografie dawnych odmian jabłoni, grusz i śliw, ale też uchwycić całe układy krajobrazowe: historyczne sady, aleje i pojedyncze drzewa, które przetrwały w leśnym otoczeniu. To ważne, bo takie miejsca łatwo przeoczyć, a przecież mówią wiele o przeszłości regionu i o tym, jak długo ludzie i las współistnieli na tych samych terenach.

Gołuchów wraca do sadowniczej tradycji sprzed ponad wieku

Dla Ośrodka Kultury Leśnej w Gołuchowie ten temat nie jest przypadkowy. Miejsce to już w XIX wieku należało do najciekawszych ośrodków nowoczesnej sztuki ogrodowej i sadowniczej w Wielkopolsce. Za tym rozwojem stali Jan Działyński, Izabela z Czartoryskich Działyńska oraz ogrodnik i sadownik Adam Kubaszewski, który w drugiej połowie XIX wieku wprowadzał nowe odmiany drzew owocowych i dopasowywał je do lokalnych warunków.

Kubaszewski nie ograniczał się do samej uprawy. Prowadził też działania edukacyjne, ucząc szczepienia, pielęgnacji i doboru drzew. Dzięki temu Gołuchów stał się miejscem, w którym sadownictwo łączyło się z praktyczną wiedzą i troską o krajobraz. Dziś ośrodek wraca do tego dziedzictwa, przypominając, że stare odmiany nie są wyłącznie ciekawostką dla pasjonatów. To także materiał genetyczny, który może mieć znaczenie dla ochrony bioróżnorodności.

Zdjęcia mają trafić do wystawy i na seminarium o dawnych odmianach

Konkurs jest otwarty dla wszystkich pełnoletnich osób zainteresowanych fotografią i przyrodą. Zgłoszenia mają pokazać nie tylko urodę drzew, ale też ich miejsce w krajobrazie. Organizatorzy zaplanowali przy tym szerszy program, więc fotografia ma być tu początkiem, a nie końcem opowieści.

Najważniejsze zasady zgłoszenia:

• można przesłać od 1 do 5 fotografii,
• pliki muszą być zapisane w formacie JPG,
• zdjęcia mają mieć jakość pozwalającą na publikację i wydruk w formacie A3,
• termin nadsyłania prac upływa 30 września 2026 roku,
• konkurs skierowany jest do osób pełnoletnich,
• najlepsze fotografie zostaną pokazane podczas internetowej wystawy.

Projekt nie kończy się na prezentacji zdjęć. W planach są także seminarium naukowe poświęcone dawnym odmianom drzew owocowych oraz warsztaty praktyczne o szczepieniu drzew i pozyskiwaniu zrazów. To właśnie ten element daje konkursowi dodatkową wartość – z fotografii wyrasta wiedza, a z wiedzy szansa na ratowanie starych odmian przed zniknięciem.

W szerszej skali podobne działania prowadzą także inne jednostki Lasów Państwowych. W Wielkopolsce dokumentowaniem i ochroną dawnych drzew owocowych zajmuje się Regionalna Dyrekcja Lasów Państwowych w Poznaniu, a w regionie realizowano już projekty związane z inwentaryzacją starych jabłoni i tworzeniem lokalnych kolekcji odmian. Z kolei w województwie lubuskim odtworzono już ponad 150 historycznych odmian drzew owocowych, a w lasach posadzono około 18 tysięcy takich drzew. To pokazuje, że temat nie dotyczy jednego miejsca, lecz całego, stopniowo odzyskiwanego dziedzictwa.

na podstawie: Powiat Leszczyński.